Άνοια: Οι καθημερινές συνήθειες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο χωρίς να το καταλαβαίνεις
Η άνοια δεν είναι πάντα αποτέλεσμα μόνο της ηλικίας ή της κληρονομικότητας. Οι επιστήμονες εκτιμούν πλέον ότι ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών συνδέεται με παράγοντες που επηρεάζονται από τον τρόπο ζωής μας. Μάλιστα, νέα διεθνής μελέτη δείχνει ότι σχεδόν το 45% των περιπτώσεων θα μπορούσε θεωρητικά να είχε προληφθεί, αν ορισμένες καθημερινές συνήθειες ήταν διαφορετικές. Τα νέα αυτά στοιχεία προέρχονται από έρευνα του Πανεπιστημίου Curtin, η οποία φέρνει στο προσκήνιο τον καθοριστικό ρόλο που παίζουν οι επιλογές μας στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.
Η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Healthy Longevity, ανέλυσε προγράμματα δημόσιας υγείας σε οκτώ διαφορετικές χώρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, παρότι οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν τους βασικούς παράγοντες κινδύνου, αυτή η γνώση δεν οδηγεί απαραίτητα σε αλλαγή της καθημερινής συμπεριφοράς. Όπως εξηγεί ο Mario Siervo, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης: «Το να λέμε στους ανθρώπους ποιοι είναι οι κίνδυνοι δεν αρκεί. Οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης είναι σημαντικές, αλλά από μόνες τους σπάνια οδηγούν σε ουσιαστική ή διαρκή αλλαγή συμπεριφοράς». Οι ειδικοί τονίζουν ότι χρειάζονται πρακτικές λύσεις, εξατομικευμένη υποστήριξη και μικροί, ρεαλιστικοί στόχοι, ώστε οι υγιεινές συνήθειες να γίνουν πραγματικά μέρος της καθημερινότητας.
Πέντε αλλαγές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά
Σύμφωνα με τα ευρήματα, υπάρχουν πέντε βασικοί τομείς στους οποίους αξίζει να εστιάσει κανείς για να μειώσει τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Η άσκηση με βάρη ή αντιστάσεις φαίνεται να έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, καθώς η καλή μυϊκή κατάσταση συνδέεται με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.
Το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου που μπορούν να αλλάξουν. Εξίσου σημαντικός θεωρείται ο ποιοτικός ύπνος, ο οποίος συμβάλλει στις φυσικές διαδικασίες απομάκρυνσης άχρηστων ουσιών από τον εγκέφαλο. Παράλληλα, οι στενές κοινωνικές σχέσεις και η συχνή επαφή με άλλους ανθρώπους φαίνεται να βοηθούν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Τέλος, η συνεχής πνευματική δραστηριότητα, είτε μέσα από το διάβασμα είτε μέσω νέων δεξιοτήτων και χόμπι, ενισχύει το λεγόμενο γνωστικό απόθεμα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αντιστέκεται στις αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία.
Η μυϊκή δύναμη ίσως παίζει μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο πιστεύαμε
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα προέκυψε από δεύτερη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 500.000 ενήλικες και η παρακολούθησή τους διήρκεσε περισσότερο από δέκα χρόνια. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν μειωμένη μυϊκή δύναμη σε συνδυασμό με αυξημένο σωματικό λίπος, μια κατάσταση γνωστή ως σαρκοπενική παχυσαρκία, εμφάνιζαν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας.
Αντίθετα, η παχυσαρκία από μόνη της δεν φάνηκε να αυξάνει τον κίνδυνο όταν η μυϊκή δύναμη παρέμενε σε καλά επίπεδα. Το συμπέρασμα είναι ότι η ενδυνάμωση μέσω ασκήσεων με βάρη, αντιστάσεις ή ακόμη και με το βάρος του σώματος φαίνεται να αποτελεί σημαντικό σύμμαχο για την υγεία του εγκεφάλου όσο περνούν τα χρόνια.
Η πρόληψη μειώνει τον κίνδυνο, δεν τον μηδενίζει
Παρότι τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα αισιόδοξα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χρειάζεται σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Η νευροεπιστήμονας Δρ. Laura Bojarskaite από το Πανεπιστήμιο του Όσλο εξηγεί: «Η λέξη “πρόληψη” αφορά μια στατιστική εκτίμηση για τον πληθυσμό, όχι μια προσωπική εγγύηση. Σημαίνει ότι αν εξαλείφαμε αυτούς τους παράγοντες κινδύνου από την κοινωνία, θα αποφεύγαμε τόσα περιστατικά. Δεν σημαίνει ότι αν ένας άνθρωπος κάνει τα πάντα τέλεια, έχει 100% εγγύηση ότι δεν θα νοσήσει ποτέ. Δεν πρέπει η πρόληψη να γίνει η νέα αιτία για να νιώθουν ενοχές όσοι τελικά εμφανίζουν άνοια».
Η πρόληψη, επομένως, δεν αποτελεί υπόσχεση ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει ποτέ άνοια. Αποτελεί όμως μια ουσιαστική επένδυση στη συνολική υγεία του εγκεφάλου και υπενθυμίζει ότι πολλές από τις επιλογές που κάνουμε σήμερα μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής μας αρκετά χρόνια αργότερα.