Birthday effect: Γιατί τα γενέθλιά σου μπορεί να κρύβουν έναν παράξενο στατιστικό κίνδυνο
Μπορεί τα γενέθλια να είναι συνδεδεμένα με τούρτα, κεράκια και ευχές, όμως η στατιστική έχει εντοπίσει ένα αρκετά παράξενο μοτίβο. Σε ορισμένες μελέτες, οι θάνατοι εμφανίζονται συχνότερα την ημέρα των γενεθλίων ή πολύ κοντά σε αυτήν. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως “birthday effect” και δεν σημαίνει, φυσικά, ότι τα γενέθλια προκαλούν τον θάνατο ή ότι κάποιος κινδυνεύει πραγματικά να πεθάνει επειδή μεγαλώνει κατά έναν χρόνο. Πρόκειται για μια στατιστική παρατήρηση που έχει καταγραφεί σε διαφορετικές χώρες και πληθυσμούς, χωρίς όμως να έχει εξηγηθεί πλήρως.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Μία από τις πιο γνωστές μελέτες ανέλυσε τα στοιχεία θνησιμότητας στην Ελβετία από το 1969 έως το 2008. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι θάνατοι την ημέρα των γενεθλίων ήταν 13,8% περισσότεροι από τον αναμενόμενο αριθμό. Η αύξηση συνδεόταν κυρίως με καρδιαγγειακά και αγ cerebrovascular νοσήματα, καρκίνο, ατυχήματα και αυτοκτονίες. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Annals of Epidemiology.
Παρόμοια εικόνα προέκυψε και από αμερικανική έρευνα, η οποία εξέτασε τα αρχεία 25 εκατομμυρίων ανθρώπων που πέθαναν από το 1998 έως το 2011. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο μέσος αριθμός θανάτων την ημέρα των γενεθλίων ήταν 6,7% υψηλότερος σε σχέση με τις υπόλοιπες ημέρες. Στους ανθρώπους ηλικίας 20 έως 29 ετών, η αύξηση έφτανε το 25,4%. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο Social Science & Medicine.
Στην Ιαπωνία, μελέτη που εξέτασε περισσότερους από δύο εκατομμύρια θανάτους από εξωτερικές αιτίες κατέγραψε αυξημένο αριθμό περιστατικών την ημέρα των γενεθλίων. Για τις αυτοκτονίες, η αύξηση έφτανε περίπου το 50%. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εύρημα αφορά τον ιαπωνικό πληθυσμό και δεν μπορεί να θεωρηθεί καθολικός κανόνας για όλους. Η έρευνα παρουσιάστηκε από το Πανεπιστήμιο της Οσάκα.
Το αλκοόλ και τα ατυχήματα
Η πιο πρακτική εξήγηση σχετίζεται με τον τρόπο που γιορτάζουν πολλοί άνθρωποι. Τα γενέθλια συχνά σημαίνουν έξοδο, ποτό, ξενύχτι και σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Το αλκοόλ επηρεάζει την κρίση, αυξάνει την πιθανότητα επικίνδυνης οδήγησης και μπορεί να οδηγήσει σε πτώσεις, πνιγμούς ή άλλα ατυχήματα. Το φαινόμενο φαίνεται να είναι εντονότερο στα 21α γενέθλια στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν η κατανάλωση αλκοόλ γίνεται νόμιμη. Εκεί, η αύξηση των θανάτων συνδέεται κυρίως με τροχαία και άλλα ατυχήματα.
Η ψυχολογική πίεση των γενεθλίων
Για κάποιους ανθρώπους, τα γενέθλια δεν είναι μια χαρούμενη ημέρα. Μπορεί να λειτουργούν ως ένας προσωπικός απολογισμός, φέρνοντας στην επιφάνεια τη μοναξιά, το άγχος για την ηλικία ή την απογοήτευση για στόχους που δεν επιτεύχθηκαν.
Αυτή η συναισθηματική επιβάρυνση έχει συνδεθεί με το λεγόμενο “birthday blues”, δηλαδή τη μελαγχολία που μπορεί να εμφανιστεί πριν ή κατά τη διάρκεια των γενεθλίων. Οι σχετικές μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη ψυχολογική κατάσταση οδηγεί από μόνη της σε θάνατο. Δείχνουν, όμως, ότι η ημερομηνία μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος για ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες.
Όταν τα γενέθλια λειτουργούν ως ορόσημο
Υπάρχει και μια διαφορετική θεωρία. Σε ανθρώπους με σοβαρές ή τελικές ασθένειες, μια σημαντική ημερομηνία μπορεί να λειτουργεί ως προσωπικός στόχος. Κάποιοι ασθενείς ενδέχεται να προσπαθούν να αντέξουν μέχρι τα γενέθλιά τους, ώστε να τα περάσουν με την οικογένειά τους. Μετά από αυτή την ημερομηνία, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί.
Η θεωρία αυτή έχει συζητηθεί και για άλλες σημαντικές γιορτές, όμως δεν αποτελεί οριστική εξήγηση του birthday effect. Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι η θέληση ενός ανθρώπου μπορεί να καθυστερήσει ή να επιταχύνει τον θάνατο.
Υπάρχει βιολογικός κύκλος;
Ορισμένοι ερευνητές έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο να υπάρχει ένας ετήσιος βιολογικός ρυθμός, αντίστοιχος με τον κιρκάδιο ρυθμό που επηρεάζει τον ύπνο και την εγρήγορση. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, οι κλιματικές συνθήκες της εποχής κατά την οποία γεννήθηκε κάποιος μπορεί να επηρεάζουν τον οργανισμό του κάθε χρόνο.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική απόδειξη ότι ο οργανισμός «θυμάται» την εποχή της γέννησης και αντιδρά σε αυτήν με τρόπο που αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου.
Μήπως φταίνε τα στατιστικά λάθη;
Μια ακόμη πιθανότητα είναι τα λάθη στα πιστοποιητικά γέννησης και θανάτου ή η καταχώριση ανακριβών ημερομηνιών. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει μεγάλα αρχεία και έχουν λάβει υπόψη εποχικούς παράγοντες, ενώ το μοτίβο έχει εμφανιστεί σε διαφορετικές χώρες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μελέτη καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα. Τα αποτελέσματα δεν είναι απολύτως συνεπή και το φαινόμενο μπορεί να επηρεάζεται από την ηλικία, το φύλο, την αιτία θανάτου, την κουλτούρα και τον τρόπο με τον οποίο γιορτάζονται τα γενέθλια σε κάθε κοινωνία.
Τι σημαίνει τελικά για εσένα;
Το birthday effect είναι μια ενδιαφέρουσα στατιστική παρατήρηση, όχι μια προσωπική προειδοποίηση. Δεν σημαίνει ότι τα γενέθλιά σου είναι επικίνδυνα ούτε ότι η ημερομηνία γέννησής σου καθορίζει το τέλος της ζωής σου.
Οι πιθανές εξηγήσεις συνδέονται περισσότερο με τη συμπεριφορά, το αλκοόλ, τα ατυχήματα, την ψυχολογική πίεση και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ανθρώπου. Οπότε μπορείς να σβήσεις τα κεράκια σου κανονικά. Απλώς ίσως αξίζει να αφήσεις στην άκρη εκείνο το τελευταίο σφηνάκι τεκίλα.