Οι τελευταίες στιγμές με τον σκύλο μας: Τι πρέπει να ξέρουμε όταν πλησιάζει το τέλος
Υπάρχουν πράγματα για τα οποία κανένας άνθρωπος που αγαπά τον σκύλο του δεν θέλει πραγματικά να διαβάσει. Κι όμως, όταν έχουμε ζήσει μαζί του δέκα, δώδεκα ή δεκαπέντε χρόνια, όταν έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας και της οικογένειάς μας, του χρωστάμε κάτι πολύ σημαντικό. Να γνωρίζουμε τι μπορεί να συμβεί όταν πλησιάζει το τέλος, ώστε οι τελευταίες του στιγμές να έχουν όσο γίνεται λιγότερο φόβο, πόνο και αγωνία.
Το τέλος της ζωής ενός σκύλου δεν ακολουθεί ένα συγκεκριμένο σενάριο. Άλλοτε έρχεται μετά από μια μακρά ασθένεια και άλλοτε μια κατάσταση επιδεινώνεται γρήγορα. Αυτό που έχει σημασία είναι να μη θεωρήσουμε ότι κάθε αλλαγή σε έναν ηλικιωμένο σκύλο σημαίνει απλώς ότι «γέρασε». Ο κτηνίατρος πρέπει να αξιολογεί κάθε σημαντική επιδείνωση, γιατί αρκετά συμπτώματα μπορεί να αντιμετωπιστούν ή να ανακουφιστούν.
Τα σημάδια που μας λένε ότι η ποιότητα ζωής αλλάζει
Όταν ένας σκύλος πλησιάζει στο τέλος μιας σοβαρής ή μη αναστρέψιμης νόσου, συνήθως δεν υπάρχει ένα μοναδικό σημάδι που μας δίνει την απάντηση. Κοιτάμε τη συνολική εικόνα.
Ένας σκύλος που πονάει συνεχώς, δυσκολεύεται να σηκωθεί ή να περπατήσει, δεν μπορεί να φάει ή να πιει επαρκώς, απομονώνεται, δυσκολεύεται να αναπνεύσει ή περνά επαναλαμβανόμενες ιατρικές κρίσεις χρειάζεται αξιολόγηση της ποιότητας ζωής του. Η American Animal Hospital Association τονίζει ότι ο κτηνίατρος εξετάζει όχι μόνο τον πόνο αλλά και την αναπνοή, την τροφή, την ενυδάτωση, την κινητικότητα, την καθαριότητα και την επαφή του ζώου με τους ανθρώπους και το περιβάλλον του.
Ένας απλός τρόπος για να βλέπουμε πιο καθαρά την κατάσταση είναι να καταγράφουμε τις καλές και τις δύσκολες ημέρες. Όταν οι ημέρες με πόνο, άγχος, εξάντληση και αδυναμία αρχίζουν να υπερτερούν σταθερά, η συζήτηση με τον κτηνίατρο για το τέλος της ζωής δεν είναι υπερβολή. Είναι μέρος της φροντίδας.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να γίνει η κατάσταση αφόρητη
Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι θα αποφασίσουν «πολύ νωρίς». Άλλοι περιμένουν ένα ξεκάθαρο σημάδι από τον σκύλο τους ότι ήρθε η ώρα. Στην πραγματικότητα, αυτή η απόφαση σπάνια έρχεται με απόλυτη βεβαιότητα.
Γι’ αυτό χρειάζεται μια ειλικρινής συζήτηση με τον κτηνίατρο. Υπάρχει πόνος που δεν ελέγχεται πια; Μπορεί ο σκύλος να αναπνεύσει άνετα; Τρώει επειδή θέλει ή χρειάζεται συνεχώς πίεση; Μπορεί να κοιμηθεί ήρεμα; Χαίρεται ακόμη την παρουσία μας, μια λιχουδιά, μια βόλτα στον κήπο, το αγαπημένο του σημείο στο σπίτι;
Η παρηγορητική και η hospice κτηνιατρική φροντίδα έχουν έναν συγκεκριμένο στόχο. Να μεγιστοποιήσουν την άνεση και να περιορίσουν την ταλαιπωρία. Όταν αυτό δεν είναι πλέον δυνατό, η ευθανασία μπορεί να αποτελέσει μια ανθρώπινη επιλογή ώστε να μη συνεχιστεί ένας πόνος που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
Αν επιλέξουμε ευθανασία, τι ακριβώς συμβαίνει;
Η λέξη από μόνη της τρομάζει. Το να γνωρίζουμε όμως τι γίνεται στην πράξη μπορεί να μειώσει λίγο τον φόβο μιας ήδη πολύ δύσκολης στιγμής.
Ανάλογα με την κατάσταση του σκύλου και την πρακτική του κτηνιάτρου, μπορεί αρχικά να χορηγηθεί ηρεμιστικό ώστε το ζώο να χαλαρώσει. Στη συνέχεια χρησιμοποιείται φάρμακο σε υψηλή δόση που προκαλεί γρήγορα απώλεια συνείδησης. Ο σκύλος δεν αντιλαμβάνεται πόνο και στη συνέχεια σταματούν η αναπνοή και η καρδιακή λειτουργία. Το Cornell University College of Veterinary Medicine αναφέρει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η διαδικασία εξελίσσεται πολύ ήρεμα.
Καλό είναι επίσης να γνωρίζουμε κάτι που μπορεί διαφορετικά να μας τρομάξει. Μετά την απώλεια της συνείδησης μπορεί να εμφανιστούν μερικές βαθύτερες ή ακούσιες αναπνοές. Τα μάτια μπορεί να παραμείνουν ανοιχτά. Μπορεί επίσης να υπάρξει μικρή μυϊκή κίνηση ή απώλεια ούρων και κοπράνων καθώς χαλαρώνει το σώμα. Αυτές οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι το ζώο επανέρχεται ή υποφέρει. Το να τα γνωρίζουμε από πριν δεν κάνει την εμπειρία εύκολη. Μας προστατεύει όμως από τον επιπλέον φόβο ότι κάτι πήγε στραβά.
Πρέπει να μείνουμε μαζί του μέχρι το τέλος;
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για όλους.
Κάποιοι άνθρωποι θέλουν να κρατούν τον σκύλο τους, να τον χαϊδεύουν και να του μιλούν μέχρι την τελευταία στιγμή. Άλλοι ξέρουν ότι δεν μπορούν να αντέξουν τη διαδικασία και επιλέγουν να τον αποχαιρετήσουν λίγο νωρίτερα. Το Cornell χαρακτηρίζει αυτή την επιλογή βαθιά προσωπική.
Αν μπορούμε να είμαστε εκεί χωρίς να πανικοβληθούμε, η γνώριμη φωνή, η μυρωδιά και το άγγιγμά μας μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία ενός οικείου περιβάλλοντος. Δεν χρειάζεται να πούμε κάτι σπουδαίο. Μπορούμε απλώς να τον χαϊδεύουμε όπως κάναμε πάντα.
Και αν κάποιος δεν αντέξει να παραμείνει, αυτό δεν ακυρώνει τα χρόνια αγάπης και φροντίδας που προηγήθηκαν.
Αν οι τελευταίες ώρες γίνουν στο σπίτι
Όταν ο σκύλος βρίσκεται σε παρηγορητική φροντίδα, ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε μια «τέλεια τελευταία ημέρα». Ο στόχος είναι να είναι άνετος.
Ένα μαλακό κρεβάτι, ήρεμος χώρος, εύκολη πρόσβαση στο νερό, επιφάνειες στις οποίες δεν γλιστράει και βοήθεια στις μετακινήσεις μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Δεν χρειάζεται να τον πιέσουμε να περπατήσει, να παίξει ή να φάει για να δημιουργήσουμε μια τελευταία όμορφη ανάμνηση. Ακολουθούμε εκείνον και αυτό που αντέχει.
Και κάτι ακόμη είναι κρίσιμο. Αν ένας σκύλος εμφανίσει ξαφνικά έντονη δυσκολία στην αναπνοή, κατάρρευση, μπλε ή γκρίζα ούλα, σπασμούς ή άλλη οξεία επιδείνωση, δεν θεωρούμε μόνοι μας ότι «ήρθε το τέλος». Πρόκειται για καταστάσεις που απαιτούν άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο ή κτηνιατρικό επείγον.
Και μετά μένει ένα σπίτι παράξενα ήσυχο
Ίσως αυτή να είναι η πλευρά για την οποία προετοιμάζεται κανείς λιγότερο. Το μπολ παραμένει στη θέση του. Το λουρί είναι ακόμη κρεμασμένο. Για μερικές ημέρες μπορεί να νομίζεις ότι ακούς τα πατουσάκια του ή ότι πρέπει να σηκωθείς την ώρα της βόλτας. Η απώλεια ενός ζώου συντροφιάς μπορεί να προκαλέσει βαθύ πένθος και δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο κάποιος «πρέπει» να το ξεπεράσει. Το Cornell επισημαίνει ότι το πένθος για ένα ζώο μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και πριν από τον θάνατό του και να περιλαμβάνει θλίψη, ενοχές, θυμό, ανακούφιση ή έντονη νοσταλγία.
Και ίσως οι ενοχές να αποτελούν το δυσκολότερο κομμάτι. «Μήπως μπορούσα να κάνω κι άλλο;» «Μήπως έπρεπε να περιμένω;» «Μήπως άργησα;»
Δεν υπάρχει μαθηματικός τύπος που να μας δίνει την τέλεια στιγμή. Υπάρχει όμως μια ερώτηση που αξίζει να βρίσκεται στο κέντρο κάθε απόφασης. Τι χρειάζεται τώρα ο σκύλος μου και όχι τι χρειάζομαι εγώ για να καθυστερήσω τον αποχωρισμό;
Γιατί στα τελευταία χρόνια, στις τελευταίες ημέρες και τελικά στις τελευταίες στιγμές του, η αγάπη αλλάζει μορφή. Δεν σημαίνει πια να κάνουμε τα πάντα για να τον κρατήσουμε κοντά μας. Σημαίνει να κάνουμε ό,τι μπορούμε ώστε να μην πονάει και να μη φοβάται. Και, όσο δύσκολο κι αν είναι, να βάλουμε για μία τελευταία φορά τη δική του ανάγκη πάνω από τη δική μας.