Οι θερμίδες που βλέπεις στη συσκευασία δεν είναι πάντα αυτές που απορροφά το σώμα σου
Όταν προσπαθούμε να προσέξουμε τη διατροφή μας, ένα από τα πρώτα πράγματα που κοιτάζουμε στις συσκευασίες των τροφίμων είναι οι θερμίδες. Έχουμε μάθει να τις μετράμε, να τις συγκρίνουμε και πολλές φορές να αποφασίζουμε τι θα φάμε με βάση αυτόν τον αριθμό. Κι όμως, οι θερμίδες που αναγράφει μια ετικέτα δεν αντιστοιχούν απαραίτητα στην ενέργεια που θα απορροφήσει τελικά ο οργανισμός μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διατροφικές ετικέτες είναι λανθασμένες ή άχρηστες. Απλώς, η πέψη είναι μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία από όσο φανταζόμαστε και το έντερό μας παίζει σημαντικό ρόλο στο πόση ενέργεια αξιοποιούμε από κάθε γεύμα.
Μάλιστα, μια νέα επιστημονική μελέτη από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, έρχεται να φωτίσει αυτή την πλευρά της διατροφής.
Τι συμβαίνει πραγματικά με τις θερμίδες που καταναλώνουμε;
Για να καταλάβουμε καλύτερα τα ευρήματα, χρειάζεται πρώτα να δούμε τι συμβαίνει όταν τρώμε. Ο οργανισμός μας διασπά τις τροφές και απορροφά ένα μεγάλο μέρος των θρεπτικών συστατικών τους στο λεπτό έντερο. Ωστόσο, δεν ακολουθούν όλα τα συστατικά την ίδια διαδρομή.
Ορισμένες φυτικές ίνες και το λεγόμενο ανθεκτικό άμυλο φτάνουν στο παχύ έντερο χωρίς να έχουν διασπαστεί προηγουμένως. Εκεί αναλαμβάνουν δράση τα μικρόβια του εντέρου, τα οποία μεταβολίζουν μέρος αυτών των συστατικών και παράγουν ουσίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει το σώμα μας για ενέργεια.
Με απλά λόγια, δεν έχει σημασία μόνο πόσες θερμίδες περιέχει ένα τρόφιμο, αλλά και πόσες από αυτές καταφέρνει τελικά να αξιοποιήσει ο οργανισμός.
Για να μελετήσουν καλύτερα αυτή τη διαδικασία, οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα μαθηματικό μοντέλο με την ονομασία DAMM. Το μοντέλο εξετάζει τι απορροφά απευθείας το σώμα, τι καταλήγει στα μικρόβια του εντέρου και πόση ενέργεια επιστρέφει τελικά στον οργανισμό.
Ίδιες θερμίδες, διαφορετικό αποτέλεσμα
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο προέκυψε από την ανάλυση δεδομένων μιας προηγούμενης κλινικής μελέτης, η οποία είχε δημοσιευθεί το 2023 στο Nature Communications.
Στη συγκεκριμένη έρευνα συμμετείχαν 17 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι ακολούθησαν δύο διαφορετικά διατροφικά προγράμματα με την ίδια θερμιδική αξία.
Το πρώτο βασιζόταν σε λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα, περισσότερες φυτικές ίνες και ανθεκτικό άμυλο. Το δεύτερο πλησίαζε περισσότερο τη δυτικού τύπου διατροφή, με μικρότερη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες.
Παρότι οι συμμετέχοντες κατανάλωναν τις ίδιες θερμίδες, οι ερευνητές παρατήρησαν μια αξιοσημείωτη διαφορά.
Όσοι ακολουθούσαν τη διατροφή με τις περισσότερες φυτικές ίνες απέβαλλαν περίπου 116 επιπλέον θερμίδες την ημέρα, αντί να τις διατηρούν στον οργανισμό τους. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν ανέφεραν μεγαλύτερη πείνα, παρά τη διαφορά στην ενέργεια που τελικά αξιοποιούσαν.
Γιατί οι φυτικές ίνες κάνουν τη διαφορά;
Οι φυτικές ίνες αποτελούν σημαντικό μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής και η συγκεκριμένη έρευνα αναδεικνύει ακόμη έναν λόγο για τον οποίο αξίζει να τις συμπεριλαμβάνουμε καθημερινά στα γεύματά μας.
Όταν καταναλώνουμε περισσότερες φυτικές ίνες, μεγαλύτερη ποσότητα τροφής φτάνει στο παχύ έντερο, όπου τα μικρόβια αναλαμβάνουν να τη μεταβολίσουν. Ωστόσο, δεν μετατρέπεται όλη αυτή η ποσότητα σε ενέργεια που μπορεί να απορροφήσει το σώμα.
Ένα μέρος της χρησιμοποιείται από τους ίδιους τους μικροοργανισμούς, ενώ ένα άλλο αποβάλλεται. Έτσι, ακόμη κι αν δύο γεύματα έχουν παρόμοιες θερμίδες σύμφωνα με τις ετικέτες τους, η ενέργεια που θα αξιοποιήσουμε μπορεί να διαφέρει.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι οι φυτικές ίνες εξουδετερώνουν τις θερμίδες ή ότι μπορούμε να τρώμε απεριόριστα χωρίς συνέπειες. Η συνολική ποσότητα τροφής εξακολουθεί να έχει σημασία, όπως και η ποιότητα της διατροφής μας.
Τελικά, πρέπει να σταματήσουμε να μετράμε θερμίδες;
Όχι απαραίτητα. Οι θερμίδες παραμένουν ένα χρήσιμο εργαλείο για να κατανοούμε την ενεργειακή αξία των τροφίμων. Εκείνο που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι ένας αριθμός στη συσκευασία δεν μπορεί να περιγράψει όλα όσα συμβαίνουν μέσα στο σώμα μας.
Άλλωστε, το νέο μαθηματικό μοντέλο βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Οι επιστήμονες χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να διαπιστώσουν πόσο αξιόπιστα μπορεί να εφαρμοστεί σε διαφορετικούς ανθρώπους και διατροφικές συνήθειες.
Μέχρι τότε, το βασικό συμπέρασμα είναι αρκετά απλό. Αντί να στεκόμαστε αποκλειστικά στις θερμίδες, αξίζει να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή και στην ποιότητα όσων βάζουμε στο πιάτο μας.
Γιατί τελικά, δύο τρόφιμα μπορεί να έχουν παρόμοια θερμιδική αξία, αλλά να μην προσφέρουν ακριβώς την ίδια αξιοποιήσιμη ενέργεια στον οργανισμό μας. Και αυτό είναι μια καλή υπενθύμιση ότι η σωστή διατροφή δεν είναι μόνο θέμα αριθμών.
Πηγές: PLOS One, Nature Communications.