Είναι το TikTok ο χειρότερος beauty σύμβουλος;

Ανοίγεις το TikTok για να χαλαρώσεις για λίγα λεπτά και, πριν το καταλάβεις, κάποια άγνωστη κοπέλα σε έχει πείσει ότι καθαρίζεις λάθος το πρόσωπό σου, ότι χρειάζεσαι οπωσδήποτε επτά διαφορετικούς ορούς και ότι το προϊόν που χρησιμοποιείς εδώ και χρόνια καταστρέφει τον επιδερμικό σου φραγμό.

Στο επόμενο βίντεο, μια άλλη creator σου υπόσχεται γυάλινη επιδερμίδα μέσα σε τρεις ημέρες. Λίγο αργότερα, κάποιος εμφανίζεται με άσπρη ποδιά, δύσκολους επιστημονικούς όρους και απόλυτη αυτοπεποίθηση. Δεν γνωρίζεις αν είναι γιατρός, αισθητικός, πωλητής ή απλώς ένας άνθρωπος που ξέρει να μιλάει πειστικά στην κάμερα.

Και κάπου εκεί γεννιέται το ερώτημα. Είναι το TikTok ο χειρότερος beauty σύμβουλος ή μήπως εμείς του δώσαμε μια εξουσία που δεν έπρεπε ποτέ να έχει;

Το TikTok δεν επιβραβεύει απαραίτητα τη σωστή συμβουλή

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι όλες οι πληροφορίες στο TikTok είναι λανθασμένες. Στην πλατφόρμα δραστηριοποιούνται αξιόλογοι δερματολόγοι, επιστήμονες καλλυντικών και επαγγελματίες ομορφιάς που εξηγούν δύσκολα θέματα με απλό τρόπο.

Το πρόβλημα είναι ότι ο αλγόριθμος δεν εξετάζει επιστημονικές μελέτες ούτε επαληθεύει την επαγγελματική κατάρτιση κάθε δημιουργού. Επιβραβεύει κυρίως το περιεχόμενο που κρατά τον χρήστη στην οθόνη, προκαλεί αντιδράσεις και οδηγεί σε σχόλια, κοινοποιήσεις ή αγορές.

Ένα βίντεο που λέει «χρησιμοποίησε αντηλιακό, καθάρισε απαλά το πρόσωπό σου και δώσε χρόνο στη θεραπεία» δύσκολα θα προκαλέσει τον ίδιο ενθουσιασμό με ένα βίντεο που υπόσχεται ότι ένα απλό υλικό από την κουζίνα θα εξαφανίσει την ακμή μέσα σε ένα βράδυ.

Έρευνα για το δερματολογικό περιεχόμενο στο TikTok διαπίστωσε ότι οι πιο παραγωγικοί δημιουργοί συχνά προσφέρουν πληροφορίες χαμηλής εκπαιδευτικής ποιότητας και περιορισμένης ακρίβειας. Το γεγονός ότι ένας λογαριασμός ανεβάζει συνεχώς βίντεο και συγκεντρώνει εκατομμύρια προβολές δεν σημαίνει ότι μεταδίδει αξιόπιστες συμβουλές.

Η προσωπική εμπειρία παρουσιάζεται σαν καθολική αλήθεια

«Το δοκίμασα και δούλεψε» είναι ίσως η πιο ισχυρή και ταυτόχρονα η πιο επικίνδυνη φράση του beauty TikTok.

Ένα προϊόν μπορεί πράγματι να βοήθησε κάποιον. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι θα βοηθήσει κάθε τύπο δέρματος. Η επιδερμίδα επηρεάζεται από την ηλικία, τις ορμόνες, το ιστορικό αλλεργιών, τα φάρμακα, το κλίμα, την υπάρχουσα ρουτίνα και πιθανές δερματολογικές παθήσεις.

Μια creator με ανθεκτική και λιπαρή επιδερμίδα μπορεί να χρησιμοποιεί συχνά οξέα χωρίς εμφανή προβλήματα. Μια γυναίκα με ροδόχρου νόσο ή ευαισθητοποιημένο δέρμα μπορεί να ακολουθήσει την ίδια συμβουλή και να καταλήξει με έντονο ερεθισμό.

Το TikTok, όμως, συμπιέζει όλη αυτή την πολυπλοκότητα σε μερικά δευτερόλεπτα. Η εξατομικευμένη φροντίδα μετατρέπεται σε μία γενική εντολή. «Κάνε αυτό». «Μην αγοράζεις ποτέ εκείνο». «Αυτό το συστατικό είναι τοξικό». «Αυτό το προϊόν αλλάζει τη ζωή σου».

Η πραγματική δερματολογία σπάνια λειτουργεί με τόσο απόλυτες διατυπώσεις.

Όταν η ρουτίνα ομορφιάς γίνεται υπερκατανάλωση

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι το beauty περιεχόμενο δεν πουλά μόνο προϊόντα. Πουλά την αίσθηση ότι πάντα σου λείπει κάτι.

Μόλις αγοράσεις τη μία κρέμα, εμφανίζεται ένα νέο συστατικό που υποτίθεται ότι πρέπει να προσθέσεις. Ύστερα χρειάζεσαι toner, essence, serum, exfoliating pads, μάσκα νύχτας, συσκευή φωτοθεραπείας και ειδικό εργαλείο μασάζ.

Η φροντίδα του δέρματος παύει να αποτελεί μια απλή καθημερινή συνήθεια και μετατρέπεται σε ατελείωτο κυνήγι της επόμενης αγοράς.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επιρροή τέτοιων βίντεο σε παιδιά και εφήβους. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Pediatrics εξέτασε skincare ρουτίνες που προβάλλονταν σε νεαρές χρήστριες του TikTok. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ρουτίνες περιλάμβαναν συχνά πολλά και ακριβά προϊόντα, ενώ εξέθεταν τα παιδιά σε συστατικά που μπορούσαν να προκαλέσουν ερεθισμό, αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής και φωτοευαισθησία. Παράλληλα, το αντηλιακό απουσίαζε συχνά από αυτές τις περίπλοκες ρουτίνες.

Με άλλα λόγια, παιδιά που δεν χρειάζονται αντιγηραντική φροντίδα μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν το φυσιολογικό, νεανικό δέρμα τους σαν πρόβλημα που πρέπει να διορθώσουν.

Τα viral hacks μπορούν να καταστρέψουν τον επιδερμικό φραγμό

Ο επιδερμικός φραγμός έχει γίνει μία από τις αγαπημένες εκφράσεις του TikTok. Παράδοξα, πολλές από τις ρουτίνες που προτείνονται στην πλατφόρμα μπορούν να τον αποδυναμώσουν.

Η ταυτόχρονη χρήση πολλών ενεργών συστατικών, όπως ρετινοειδή, οξέα απολέπισης και ισχυρή βιταμίνη C, μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα, κάψιμο, απολέπιση και φλεγμονή, ειδικά όταν ο χρήστης δεν γνωρίζει πώς να τα συνδυάσει.

Ακόμη και το λεγόμενο slugging, δηλαδή η εφαρμογή ενός παχύρρευστου αποφρακτικού προϊόντος ως τελευταίο βήμα της βραδινής ρουτίνας, δεν ταιριάζει σε όλους. Η σχετική επιστημονική βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη πρακτική μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδεθεί με ακμή, μικρά λευκά στίγματα και μεγαλύτερη διείσδυση φαρμακευτικών προϊόντων που εφαρμόζονται από κάτω.

Δεν σημαίνει ότι η μέθοδος είναι πάντα κακή. Σημαίνει ότι ένα trend δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών του δέρματος.

Το πιο ανησυχητικό παράδειγμα είναι το αντηλιακό

Η παραπληροφόρηση γίνεται πραγματικά επικίνδυνη όταν στρέφεται ενάντια στην αντηλιακή προστασία.

Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν ισχυρισμοί ότι τα αντηλιακά είναι τοξικά, ότι εμποδίζουν το σώμα να λειτουργήσει φυσιολογικά ή ότι είναι πιο επικίνδυνα από την ίδια την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Τέτοιες γενικεύσεις δεν στηρίζονται στη σύγχρονη επιστημονική καθοδήγηση.

Η American Academy of Dermatology έχει προειδοποιήσει ότι η παραπληροφόρηση οδηγεί ορισμένους ανθρώπους να περιορίζουν ή να σταματούν τη χρήση αντηλιακού, αυξάνοντας έτσι την έκθεσή τους σε παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του δέρματος. Τα στοιχεία της οργάνωσης δείχνουν επίσης σημαντικά κενά στις γνώσεις των νεότερων χρηστών γύρω από την ασφαλή έκθεση στον ήλιο.

Παράλληλα, μελέτη για ιδιαίτερα δημοφιλή βίντεο σχετικά με τα αντηλιακά στο TikTok κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παραπληροφόρηση και η εμπορική μεροληψία εμφανίζονται συχνά, ενώ η μεγάλη αλληλεπίδραση ενός βίντεο δεν συνδέεται απαραίτητα με την ακρίβεια ή την εκπαιδευτική του αξία.

Ένα viral βίντεο μπορεί να είναι εξαιρετικά πειστικό και ταυτόχρονα επιστημονικά αδύναμο.

Πώς ξεχωρίζεις μια χρήσιμη συμβουλή από ένα καλοστημένο βίντεο

Αρχικά, ελέγχεις ποιος μιλάει. Ο όρος «skin expert» δεν αποτελεί από μόνος του επαγγελματικό τίτλο. Αναζήτησε σαφή στοιχεία για την εκπαίδευση και την ειδικότητα του δημιουργού.

Στη συνέχεια, παρατήρησε τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Οι φράσεις «κάνει για όλους», «δεν έχει καμία παρενέργεια», «οι δερματολόγοι δεν θέλουν να το γνωρίζεις» και «θα δεις αποτέλεσμα από την πρώτη εφαρμογή» αποτελούν σοβαρές προειδοποιητικές ενδείξεις.

Χρειάζεται επίσης να εξετάσεις αν το βίντεο καταλήγει σε σύνδεσμο αγοράς, εκπτωτικό κωδικό ή προώθηση συγκεκριμένου προϊόντος. Η εμπορική συνεργασία δεν ακυρώνει αυτόματα μια συμβουλή. Δημιουργεί, όμως, ένα οικονομικό κίνητρο που πρέπει να γνωρίζεις πριν εμπιστευτείς τον δημιουργό.

Τέλος, κράτησε απόσταση από τα θεαματικά πριν και μετά. Ο φωτισμός, το μακιγιάζ, τα φίλτρα, η γωνία λήψης και το μοντάζ μπορούν να αλλάξουν δραματικά την εικόνα του δέρματος.

Τελικά, είναι ο χειρότερος beauty σύμβουλος;

Το TikTok μπορεί να σου γνωρίσει νέα προϊόντα, να σε ενημερώσει για βασικές αρχές περιποίησης και να σου δείξει τεχνικές μακιγιάζ που πραγματικά αξίζει να δοκιμάσεις. Μπορεί ακόμη να κάνει την επιστημονική γνώση πιο προσιτή, όταν πίσω από την κάμερα βρίσκεται ένας υπεύθυνος επαγγελματίας.

Δεν μπορεί, όμως, να γνωρίζει το ιστορικό σου. Δεν μπορεί να εξετάσει το δέρμα σου. Δεν γνωρίζει ποια προϊόντα χρησιμοποιείς ήδη και δεν θα αναλάβει την ευθύνη αν μια viral συμβουλή προκαλέσει ερεθισμό, αλλεργία ή επιδείνωση μιας πάθησης.

Επομένως, το TikTok δεν είναι απαραίτητα ο χειρότερος beauty σύμβουλος. Είναι ένας σύμβουλος χωρίς προσωπική ευθύνη, με οικονομικά κίνητρα και με έναν αλγόριθμο που αγαπά περισσότερο το εντυπωσιακό από το σωστό.

Χρησιμοποίησέ το για έμπνευση, όχι για διάγνωση. Και πριν βάλεις στο πρόσωπό σου οτιδήποτε υπόσχεται θαύματα μέσα σε δεκαπέντε δευτερόλεπτα, θυμήσου κάτι πολύ απλό. Το δέρμα σου δεν είναι trend.