Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο να αφήσουμε πίσω μια λανθασμένη επιλογή;
Έχεις βρεθεί ποτέ να επιμένεις σε μια απόφαση, παρόλο που βαθιά μέσα σου ξέρεις πως δεν σε οδηγεί πια εκεί που θέλεις; Μπορεί να πρόκειται για μια δουλειά που δεν σε εκφράζει, μια σχέση που έχει πάψει να σε κάνει ευτυχισμένο, μια οικονομική επιλογή που δεν απέδωσε ή ακόμη και μια σχολή που τελικά δεν ταίριαζε στα σχέδιά σου.
Κι όμως, όσο περισσότερα έχουμε επενδύσει σε κάτι, είτε σε χρόνο, είτε σε χρήματα, είτε σε συναισθηματική ενέργεια, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να κάνουμε πίσω. Όχι επειδή η επιλογή εξακολουθεί να είναι σωστή, αλλά επειδή μας είναι δύσκολο να αποδεχτούμε ότι ίσως πήραμε λάθος δρόμο.
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτό το φαινόμενο «πλάνη του βυθισμένου κόστους». Πρόκειται για την τάση να συνεχίζουμε μια κατάσταση μόνο και μόνο επειδή έχουμε ήδη επενδύσει πολλά σε αυτήν, ακόμη κι όταν όλα δείχνουν ότι η συνέχισή της θα μας στοιχίσει ακόμη περισσότερο.
Όταν το παρελθόν καθορίζει το μέλλον
Η συγκεκριμένη παγίδα εμφανίζεται σχεδόν παντού στην καθημερινή ζωή. Κάποιος παραμένει σε μια επαγγελματική θέση που τον εξαντλεί, επειδή έχει αφιερώσει χρόνια για να χτίσει αυτή την καριέρα. Ένα ζευγάρι παραμένει μαζί χωρίς να υπάρχει πλέον προοπτική, επειδή «είναι κρίμα να χαθούν τόσα χρόνια». Ένας επιχειρηματίας εξακολουθεί να επενδύει χρήματα σε μια ιδέα που δεν αποδίδει, με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα αλλάξουν τα δεδομένα.
Το πρόβλημα είναι πως ό,τι έχουμε ήδη δώσει δεν μπορούμε να το πάρουμε πίσω. Ο χρόνος, τα χρήματα και η προσπάθεια που επενδύθηκαν ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Αυτό που μπορούμε πραγματικά να επηρεάσουμε είναι μόνο οι αποφάσεις που θα πάρουμε από εδώ και πέρα.
Γιατί μας είναι τόσο δύσκολο να αλλάξουμε πορεία;
Σύμφωνα με την ψυχολόγο του Snow College, Veronika Tait, ένας σημαντικός λόγος είναι η ανάγκη μας να φαινόμαστε συνεπείς απέναντι στους άλλους αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι οι επιλογές μας ήταν σωστές και γι’ αυτό η αλλαγή πορείας μοιάζει πολλές φορές σαν παραδοχή αποτυχίας.
Έτσι, αντί να αξιολογήσουμε αν μια κατάσταση εξακολουθεί να μας ωφελεί, προσπαθούμε να την υπερασπιστούμε. Λέμε στον εαυτό μας ότι «λίγη ακόμη υπομονή χρειάζεται», ότι «τόσα χρόνια άντεξα, δεν γίνεται τώρα να τα παρατήσω» ή ότι «θα ήταν χαμένος κόπος». Στην πραγματικότητα, όμως, αυτές οι σκέψεις είναι συχνά εκείνες που μας κρατούν εγκλωβισμένους σε επιλογές που έχουν πλέον ολοκληρώσει τον κύκλο τους.
Η ερώτηση που μπορεί να αλλάξει την οπτική σου
Οι ειδικοί προτείνουν έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης. Αντί να εστιάζουμε σε όσα έχουμε ήδη επενδύσει, αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας σε αυτό που ακολουθεί.
Ρώτησε τον εαυτό σου: Αν ξεκινούσα σήμερα από το μηδέν, θα έκανα ξανά την ίδια επιλογή;
Πολύ συχνά αυτή η ερώτηση οδηγεί σε μια πιο καθαρή και ειλικρινή απάντηση από οποιαδήποτε άλλη. Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε πιθανότατα δεν χρειάζεσαι περισσότερη επιμονή, αλλά το θάρρος να αλλάξεις κατεύθυνση.
Η ζωή δεν προχωρά σε μία και μοναδική διαδρομή. Οι συνθήκες αλλάζουν, οι άνθρωποι εξελίσσονται και μαζί τους αλλάζουν και οι ανάγκες τους. Το να αναθεωρείς μια απόφαση δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Σημαίνει ότι επιλέγεις συνειδητά να μη συνεχίσεις να επενδύεις σε κάτι που δεν σε βοηθά πλέον να προχωρήσεις.
Γιατί η πραγματική αποτυχία δεν είναι να παραδεχτείς ότι έκανες λάθος. Είναι να συνεχίζεις να πληρώνεις το τίμημα μιας (λανθασμένης) επιλογής μόνο και μόνο επειδή φοβάσαι να την αφήσεις πίσω.