Αλτσχάιμερ και γυναίκες: Γιατί ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος και τι μπορούμε να κάνουμε
Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν είναι απλώς μια ασθένεια που κάνει κάποιον να ξεχνά. Είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος που επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη, τη συμπεριφορά και, σταδιακά, την καθημερινότητα του ανθρώπου. Και παρότι μπορεί να αφορά οποιονδήποτε, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο από τους άνδρες.
Η μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου στις γυναίκες δεν φαίνεται να έχει μία μόνο εξήγηση. Η ηλικία, οι ορμονικές αλλαγές και ορισμένοι γενετικοί παράγοντες μπαίνουν όλοι στην εξίσωση, ενώ την ίδια στιγμή οι γυναίκες συχνά σηκώνουν και το μεγαλύτερο βάρος της φροντίδας ενός συγγενικού προσώπου που ζει με άνοια.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο στη νόσο Αλτσχάιμερ
Στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου με Αλτσχάιμερ παρατηρούνται χαρακτηριστικές αλλοιώσεις, μεταξύ των οποίων η συσσώρευση πλακών β αμυλοειδούς και νευροϊνιδικών πλεγμάτων. Με τον χρόνο, αυτές οι αλλαγές συνδέονται με απώλεια νευρώνων και επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα μετά την ηλικία των 65 ετών και μπορεί αρχικά να μοιάζουν με απλές στιγμές αφηρημάδας. Ωστόσο, όσο η νόσος εξελίσσεται, η δυσκολία στη μνήμη, στον προσανατολισμό, στην επικοινωνία και στην αυτονομία γίνεται μεγαλύτερη. Έτσι, το Αλτσχάιμερ δεν αλλάζει μόνο τη ζωή του ανθρώπου που νοσεί. Αλλάζει σταδιακά και την καθημερινότητα ολόκληρης της οικογένειας.
Η άνοια αφορά εκατομμύρια ανθρώπους
Σε παγκόσμιο επίπεδο, δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί τη συχνότερη μορφή της. Οι εκτιμήσεις δείχνουν, μάλιστα, ότι ο αριθμός των ανθρώπων που θα ζουν με άνοια θα αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρονται για τη νόσο, περίπου 200.000 άνθρωποι ζουν με κάποια μορφή άνοιας, ενώ υπολογίζεται ότι καταγράφονται περίπου 30.000 νέα περιστατικά κάθε χρόνο.
Εκείνο όμως που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα. Οι γυναίκες αποτελούν σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων που ζουν με Αλτσχάιμερ, κάτι που εδώ και χρόνια απασχολεί την επιστημονική κοινότητα.
Γιατί το Αλτσχάιμερ εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες
Ένας από τους πιο προφανείς λόγους είναι η ηλικία. Η μεγαλύτερη ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ και οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής από τους άνδρες. Επομένως, περισσότερες γυναίκες φτάνουν στις ηλικίες όπου ο κίνδυνος αυξάνεται αισθητά.
Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης τον ρόλο των ορμονικών αλλαγών που συμβαίνουν μετά την εμμηνόπαυση. Η πτώση των οιστρογόνων έχει συσχετιστεί σε μελέτες με αλλαγές στη γνωστική λειτουργία και αποτελεί έναν από τους πιθανούς παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στη διαφορετική εικόνα μεταξύ γυναικών και ανδρών.
Σημαντικός είναι και ο γενετικός παράγοντας. Το APOE ε4 είναι μια γενετική παραλλαγή που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ και έρευνες έχουν εξετάσει κατά πόσο η επίδρασή της μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το φύλο.
Όταν μαζί με τον ασθενή αλλάζει και η ζωή της οικογένειας
Η νόσος δεν έχει συνέπειες μόνο για εκείνον που τη βιώνει. Στην πράξη, ολόκληρο το οικογενειακό περιβάλλον καλείται να προσαρμοστεί σε μια πραγματικότητα που γίνεται σταδιακά πιο απαιτητική.
Οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν τη φροντίδα είναι πολύ συχνά σύζυγοι, κόρες ή αδερφές. Η φροντίδα ενός ατόμου με Αλτσχάιμερ μπορεί να απαιτεί πολλές ώρες καθημερινής παρουσίας, ιδιαίτερα όταν η ασθένεια βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Μαζί με την πρακτική φροντίδα έρχονται συχνά η ψυχική κόπωση, το άγχος και η οικονομική επιβάρυνση.
Δεν είναι τυχαίο ότι μελέτες έχουν συνδέσει τη μακροχρόνια φροντίδα ανθρώπων με άνοια με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και συναισθηματικής εξουθένωσης στους φροντιστές. Η φροντίδα του ανθρώπου που νοσεί, επομένως, χρειάζεται να συνοδεύεται και από ουσιαστική στήριξη εκείνων που βρίσκονται καθημερινά δίπλα του.
Μπορούμε πραγματικά να μειώσουμε τον κίνδυνο;
Δεν υπάρχει τρόπος που να εγγυάται ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο τρόπος ζωής δεν παίζει ρόλο. Υπάρχουν παράγοντες που μπορούμε να επηρεάσουμε και οι οποίοι συνδέονται γενικότερα με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.
Η Μεσογειακή Διατροφή, με λαχανικά, φρούτα, ψάρια, όσπρια και ελαιόλαδο, έχει συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική υγεία. Παράλληλα, η συστηματική σωματική δραστηριότητα βοηθά το καρδιαγγειακό σύστημα και, κατ’ επέκταση, τον εγκέφαλο.
Εξίσου σημαντικό είναι να παραμένουμε πνευματικά και κοινωνικά ενεργοί. Το διάβασμα, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, οι κοινωνικές επαφές και γενικότερα οι δραστηριότητες που κρατούν τον εγκέφαλο σε εγρήγορση μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός τρόπου ζωής που υποστηρίζει τη γνωστική υγεία.
Ο ύπνος δεν πρέπει επίσης να περνά σε δεύτερη μοίρα. Η χρόνια κακή ποιότητα ύπνου έχει συσχετιστεί με προβλήματα στη γνωστική λειτουργία, ενώ παράγοντες όπως η υπέρταση και η υψηλή χοληστερόλη χρειάζονται σωστή ρύθμιση, καθώς η καρδιαγγειακή και η εγκεφαλική υγεία συνδέονται στενά.
Η πρόληψη δεν σημαίνει φόβος, αλλά φροντίδα
Το Αλτσχάιμερ παραμένει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία και οι γυναίκες βρίσκονται στο επίκεντρο με περισσότερους από έναν τρόπους. Έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να ζήσουν με τη νόσο, αλλά ταυτόχρονα συχνά αναλαμβάνουν και τον ρόλο του βασικού φροντιστή όταν ένας άνθρωπος της οικογένειας διαγνωστεί.
Η πρόληψη δεν μπορεί να μηδενίσει τον κίνδυνο και κανείς δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τη νόσο σαν αποτέλεσμα προσωπικών επιλογών ή «λάθους» τρόπου ζωής. Μπορούμε όμως να φροντίζουμε την καρδιά, τον εγκέφαλο, τον ύπνο, τη διατροφή και τη φυσική μας κατάσταση, γνωρίζοντας ότι όλες αυτές οι μικρές καθημερινές επιλογές λειτουργούν συνολικά υπέρ της υγείας μας.
Και όταν η νόσος έχει ήδη εμφανιστεί, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η ιατρική παρακολούθηση και η στήριξη τόσο του ασθενούς όσο και των ανθρώπων που τον φροντίζουν μπορούν να κάνουν την καθημερινότητα πιο διαχειρίσιμη και, πάνω απ’ όλα, πιο ανθρώπινη.