Παιδί και βαθμοί: Πώς να μη γίνει το σχολείο μια μόνιμη πηγή άγχους
Η σχολική χρονιά βρίσκεται ακόμη στην αρχή της. Τα περισσότερα τετράδια έχουν ελάχιστες σημειώσεις, τα πρώτα τεστ δεν έχουν καλά καλά ξεκινήσει και οι βαθμοί δεν έχουν μπει για τα καλά στην καθημερινότητα. Παρ’ όλα αυτά, το άγχος της επίδοσης μπορεί να έχει ήδη εμφανιστεί. Και δεν χρειάζεται πάντα να υπάρχει ένας απαιτητικός γονιός για να συμβεί αυτό. Μπορεί να ξεκινήσει από το ίδιο το παιδί, από όσα ακούει στην τάξη, από τη σύγκριση με τους συμμαθητές του ή ακόμη και από φαινομενικά αθώες ερωτήσεις στο σπίτι.
Το «πώς τα πήγες;» ή το «τι βαθμό πήραν οι άλλοι;» μπορεί να ειπωθεί από ενδιαφέρον. Όταν όμως τέτοιες ερωτήσεις κυριαρχούν καθημερινά, το παιδί μπορεί σταδιακά να συνδέσει το σχολείο όχι με τη γνώση και την ανακάλυψη, αλλά με μια συνεχή ανάγκη να αποδεικνύει ότι είναι αρκετά καλό. Γι’ αυτό, από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες αξίζει να ξεκαθαρίσεις ένα βασικό πράγμα. Το σχολείο είναι ένας χώρος όπου μαθαίνουμε, δοκιμάζουμε, κάνουμε λάθη και προχωράμε. Δεν είναι καθημερινή εξέταση της αξίας ενός παιδιού.
Άλλαξε λίγο τις ερωτήσεις όταν επιστρέφει από το σχολείο
Οι ερωτήσεις που ακούει συχνότερα ένα παιδί δεν περνούν απαρατήρητες. Με τον καιρό γίνονται ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνει και το ίδιο να αξιολογεί τον εαυτό του. Αν η πρώτη ερώτηση είναι πάντα «τι βαθμό πήρες;», είναι πολύ εύκολο να θεωρήσει ότι αυτό είναι και το σημαντικότερο στοιχείο της σχολικής του ημέρας.
Μπορείς να ανοίξεις διαφορετικά τη συζήτηση. Ρώτησέ το τι καινούριο έμαθε, ποιο μάθημα το δυσκόλεψε, αν υπήρξε κάτι που του κίνησε την περιέργεια ή ποια στιγμή της ημέρας του άρεσε περισσότερο. Έτσι, χωρίς μεγάλα λόγια, του δείχνεις ότι η μάθηση δεν τελειώνει στον βαθμό.
Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσεις τη σχολική επίδοση. Ο βαθμός έχει τη χρησιμότητά του, αλλά πρέπει να παραμένει αυτό που πραγματικά είναι. Μια ένδειξη για το πού βρίσκεται το παιδί τη συγκεκριμένη στιγμή. Αν κάτι δεν πήγε καλά, χρειάζεται περισσότερη εξάσκηση, διαφορετικό τρόπο διαβάσματος ή βοήθεια. Δεν χρειάζεται χαρακτηρισμούς για το πόσο έξυπνο ή εργατικό είναι.
Η σύγκριση με τους άλλους συνήθως κάνει περισσότερο κακό παρά καλό
Το «η Μαρία πόσο πήρε;» μοιάζει με μια απλή ερώτηση. Για ένα παιδί όμως μπορεί να μεταφραστεί πολύ διαφορετικά. Μπορεί να ακούσει ότι δεν αρκεί να βελτιώνεται, αλλά πρέπει να βρίσκεται και πιο πάνω από κάποιον άλλον.
Κάπως έτσι η προσοχή μεταφέρεται από τη δική του διαδρομή στους γύρω του. Αντί να παρατηρεί τι κατάφερε καλύτερα αυτή την εβδομάδα, αρχίζει να κοιτάζει ποιος πήρε μεγαλύτερο βαθμό, ποιος τελείωσε πρώτος και ποιος θεωρείται «καλός μαθητής».
Πολύ πιο χρήσιμο είναι να συγκρίνεις το παιδί με τον προηγούμενο εαυτό του. Μπορεί να έκανε λιγότερα λάθη στην ορθογραφία, να κατάφερε να οργανώσει μόνο του τη μελέτη του ή να σήκωσε επιτέλους το χέρι του όταν δεν καταλάβαινε κάτι. Αυτά είναι σημάδια εξέλιξης και αξίζει να τα αναγνωρίζεις, ακόμη κι αν δεν συνοδεύονται κάθε φορά από έναν εντυπωσιακό βαθμό.
Το ίδιο σημαντικό είναι να προσέξεις και τον τρόπο με τον οποίο μιλάς για τις δικές σου σχολικές εμπειρίες. Τα παιδιά καταλαβαίνουν γρήγορα ποια λάθη αντιμετωπίζουμε σαν φυσιολογικό κομμάτι της ζωής και ποια παρουσιάζουμε σαν απόλυτη αποτυχία.
Το διάβασμα δεν χρειάζεται να καταλαμβάνει ολόκληρη τη ζωή του
Ένα παιδί δεν γίνεται πιο υπεύθυνο επειδή περνά ατελείωτες ώρες μπροστά σε βιβλία και τετράδια. Αντίθετα, η υπευθυνότητα χτίζεται πολύ πιο σταθερά μέσα από μια ρεαλιστική καθημερινή ρουτίνα.
Χρειάζεται χρόνος για μελέτη, αλλά χρειάζεται και διάλειμμα. Χρειάζεται ύπνος, παιχνίδι, φαγητό, κίνηση και χρόνος κατά τον οποίο δεν έχει να αποδείξει τίποτα σε κανέναν. Από την αρχή της χρονιάς μπορείτε να συμφωνήσετε μια συγκεκριμένη ώρα μελέτης και να περιορίσετε ό,τι αποσπά εύκολα την προσοχή. Παράλληλα, όμως, άφησέ το να αναλάβει ευθύνες που αντιστοιχούν στην ηλικία του.
Και κάτι ακόμη που συχνά γίνεται με τις καλύτερες προθέσεις. Μην κάθεσαι συνεχώς δίπλα του για να διορθώνεις κάθε λάθος πριν προλάβει να το παρατηρήσει μόνο του. Η διαρκής παρέμβαση μπορεί να του δώσει το μήνυμα ότι χωρίς εσένα δεν μπορεί να τα καταφέρει. Η βοήθεια χρειάζεται, αλλά ακόμη περισσότερο χρειάζεται χώρος για αυτονομία.
Αν το καθημερινό διάβασμα συνοδεύεται σταθερά από κλάματα, πονοκεφάλους, προβλήματα ύπνου ή έντονο φόβο για το ενδεχόμενο ενός κακού βαθμού, η λύση δεν είναι περισσότερη πίεση. Εκεί χρειάζεται συζήτηση με τον εκπαιδευτικό και προσπάθεια να καταλάβετε τι ακριβώς δυσκολεύει το παιδί.
Ένας κακός βαθμός δεν είναι οικογενειακή κρίση
Τα υγιή όρια δεν σημαίνουν ότι σταματάς να έχεις απαιτήσεις. Μπορείς να περιμένεις συνέπεια, προσπάθεια και υπευθυνότητα χωρίς να περιμένεις τελειότητα. Μπορείς επίσης να συζητήσεις ένα λάθος χωρίς να το μετατρέψεις σε χαρακτηρισμό.
Το σημαντικότερο ίσως είναι το παιδί να γνωρίζει ότι μπορεί να έρθει και να σου πει «δεν τα κατάφερα» χωρίς να φοβάται ειρωνεία, απογοήτευση ή ψυχρότητα. Ένας χαμηλός βαθμός μπορεί να οδηγήσει σε μια συζήτηση για το τι πήγε στραβά και τι μπορεί να αλλάξει την επόμενη φορά. Δεν χρειάζεται να γίνει δράμα.
Γιατί, τελικά, το σχολείο θα τελειώσει κάποια στιγμή. Οι βαθμοί επίσης θα ξεχαστούν. Αυτό που αξίζει να μείνει είναι η πεποίθηση ότι ένα λάθος δεν ακυρώνει την προσπάθεια, μια δυσκολία δεν καθορίζει την αξία και μια αποτυχία δεν σημαίνει ότι σταματάμε να προσπαθούμε. Κι αυτό είναι ένα μάθημα που κανένας βαθμός δεν μπορεί να μετρήσει.