Μήπως δεν είσαι ακατάστατος; Ίσως απλώς το σπίτι σου δεν σε βοηθά να είσαι τακτικός
Υπάρχουν σπίτια στα οποία όλα μοιάζουν να έχουν βρει από μόνα τους τη θέση τους. Τα κλειδιά είναι πάντα εκεί που πρέπει, τα ρούχα δεν σχηματίζουν μικρούς λόφους πάνω στην καρέκλα και ο πάγκος της κουζίνας δεν γεμίζει μέσα σε δύο ημέρες με λογαριασμούς, ποτήρια και πράγματα που «θα τα μαζέψουμε μετά». Και μετά υπάρχει το δικό σου σπίτι.
Το συμμάζεψες την Κυριακή, ένιωσες για λίγο ότι έχεις επιτέλους τη ζωή σου υπό έλεγχο και μέχρι την Τετάρτη αναρωτιέσαι πώς ακριβώς επέστρεψες στο ίδιο χάος. Η εύκολη απάντηση είναι μία. «Είμαι απλώς ακατάστατος άνθρωπος». Μόνο που τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Η τάξη δεν είναι μόνο θέμα χαρακτήρα
Η προσωπικότητά μας πράγματι παίζει ρόλο στον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την καθημερινότητά μας. Στο γνωστό μοντέλο των πέντε βασικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, το Big Five, υπάρχει η ευσυνειδησία, ένα χαρακτηριστικό που σχετίζεται με την υπευθυνότητα, την αυτοπειθαρχία, τη συνέπεια και την οργάνωση.
Ένας άνθρωπος με υψηλή ευσυνειδησία πιθανότατα θα βρίσκει πιο φυσικό να προγραμματίζει, να βάζει τα πράγματα στη θέση τους και να διατηρεί έναν χώρο τακτοποιημένο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι έχουμε χάσει το παιχνίδι από τη γέννησή μας.
Η προσωπικότητα έχει σταθερά στοιχεία, αλλά εξελίσσεται. Οι εμπειρίες, οι υποχρεώσεις και οι αλλαγές στη ζωή μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που λειτουργούμε. Μια απαιτητική δουλειά, η απόκτηση ενός παιδιού ή μια καθημερινότητα με περισσότερες ευθύνες συχνά μας αναγκάζουν να αποκτήσουμε τρόπους οργάνωσης που παλιότερα δεν είχαμε καν ανάγκη. Με λίγα λόγια, μπορεί να μην ήσουν ποτέ ο άνθρωπος με το τέλεια οργανωμένο συρτάρι. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να γίνεις πιο οργανωμένος.
Το χάος δεν εμφανίζεται ξαφνικά
Η ακαταστασία συνήθως δεν ξεκινά επειδή κάποιος αποφάσισε να αφήσει το σπίτι να διαλυθεί. Ξεκινά από πολύ μικρότερα πράγματα. Αφήνεις το ποτήρι στο γραφείο γιατί θα το πάρεις σε λίγο. Πετάς τη ζακέτα στην καρέκλα γιατί μπορεί να την ξαναφορέσεις. Αφήνεις τα κλειδιά στον πάγκο, μετά στο τραπέζι, μετά κάπου δίπλα στην τσάντα. Ακουμπάς έναν λογαριασμό σε μια γωνία γιατί δεν έχεις χρόνο να ασχοληθείς εκείνη τη στιγμή. Το πρόβλημα δεν είναι μία από αυτές τις κινήσεις. Είναι ότι οι μικρές κινήσεις επαναλαμβάνονται.
Κάπως έτσι δημιουργείται ένα μοτίβο. Και όταν ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται αρκετά, αρχίζουμε να το αντιμετωπίζουμε σαν στοιχείο της προσωπικότητάς μας. «Εγώ έτσι είμαι». Όμως πολλές φορές δεν είναι χαρακτήρας. Είναι απλώς συνήθεια.
Γιατί το «από αύριο θα είμαι πιο τακτικός» σχεδόν ποτέ δεν αρκεί
Το να αποφασίσεις ότι θα αλλάξεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι άλλαξαν και οι συνθήκες που σε οδηγούν στην παλιά συμπεριφορά. Μπαίνεις στο ίδιο σπίτι, κινείσαι στα ίδια δωμάτια, χρησιμοποιείς τα ίδια πράγματα και συναντάς καθημερινά τα ίδια μικρά εμπόδια.
Αν, για παράδειγμα, δεν υπάρχει ένα πρακτικό σημείο για τα κλειδιά κοντά στην είσοδο, θα συνεχίσεις πιθανότατα να τα αφήνεις όπου βρεις. Αν το καλάθι των απλύτων βρίσκεται στο μπάνιο, αλλά εσύ αλλάζεις ρούχα στο υπνοδωμάτιο, η καρέκλα θα συνεχίσει να λειτουργεί σαν δεύτερη ντουλάπα. Γι’ αυτό και η λύση δεν είναι πάντα περισσότερη αυτοπειθαρχία. Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να κάνεις τη σωστή επιλογή πιο εύκολη.
Βάλε το σπίτι να δουλεύει υπέρ σου
Ένα μπολ για τα κλειδιά δίπλα στην πόρτα μπορεί να ακούγεται υπερβολικά απλό. Και ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να λειτουργήσει. Κάθε φορά που επιστρέφεις, βλέπεις το μπολ και αφήνεις εκεί τα κλειδιά. Με τον καιρό δεν χρειάζεται καν να το σκεφτείς. Η είσοδος στο σπίτι συνδέεται με τη συγκεκριμένη κίνηση. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με δεκάδες άλλες μικρές καθημερινές συνήθειες.
Το καλάθι των απλύτων μπορεί να πάει εκεί όπου πραγματικά βγάζεις τα ρούχα σου. Τα αντικείμενα που χρησιμοποιείς συνέχεια μπορούν να αποκτήσουν μια σταθερή και εύκολα προσβάσιμη θέση. Ό,τι πρέπει να θυμηθείς το πρωί μπορεί να βρίσκεται κοντά στην πόρτα ή στην τσάντα σου. Η βασική ιδέα είναι απλή. Μην περιμένεις από τον εαυτό σου να θυμάται συνεχώς τα πάντα. Οργάνωσε τον χώρο ώστε να σου το θυμίζει εκείνος.
Μπορείς να «εκπαιδευτείς» στην τάξη;
Συχνά σκεφτόμαστε ότι πρώτα είμαστε κάτι και μετά συμπεριφερόμαστε ανάλογα. «Είναι οργανωτικός, γι’ αυτό έχει τα πάντα τακτοποιημένα». Υπάρχει όμως και η αντίστροφη πλευρά.
Όταν αρχίζεις να επαναλαμβάνεις συστηματικά συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν έναν οργανωμένο άνθρωπο, αυτές μπορούν σταδιακά να γίνουν μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργείς. Δεν πρόκειται να ξυπνήσεις μια μέρα με διαφορετική προσωπικότητα. Η αλλαγή χρειάζεται χρόνο. Αλλά δεν χρειάζεται επίσης να περιμένεις να αισθανθείς ξαφνικά «οργανωτικός άνθρωπος» για να ξεκινήσεις. Μπορείς πρώτα να αλλάξεις μερικές συμπεριφορές και να αφήσεις την επανάληψη να κάνει τη δουλειά της.
Ξεκίνα από το σημείο που σε εκνευρίζει περισσότερο
Αν θέλεις να βάλεις περισσότερη τάξη στην καθημερινότητά σου, μην ξεκινήσεις με ένα γενικό σχέδιο του τύπου «θα οργανώσω όλο το σπίτι». Κοίτα απλώς τι σε δυσκολεύει περισσότερο. Χάνεις συνέχεια τα κλειδιά; Τα ρούχα καταλήγουν πάντα στην ίδια καρέκλα; Ο πάγκος της κουζίνας γεμίζει κάθε βράδυ; Αφήνεις χαρτιά παντού; Διάλεξε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα και άλλαξε αυτό.
Αντί να πεις «πρέπει να γίνω πιο τακτικός», δοκίμασε κάτι ξεκάθαρο, όπως «μόλις βγάζω τα ρούχα μου, τα βάζω στο καλάθι». Μπορείς επίσης να κολλήσεις μια νέα συνήθεια πάνω σε μία που ήδη έχεις. Όσο περιμένεις να γίνει ο καφές, μάζεψε για δύο λεπτά τον πάγκο. Πριν καθίσεις το βράδυ στον καναπέ, επέστρεψε μερικά αντικείμενα στη θέση τους. Μικρό, συγκεκριμένο, επαναλαμβανόμενο. Και κυρίως ρεαλιστικό.
Δεν χρειάζεται να ζεις σε σπίτι βιτρίνα
Υπάρχει και κάτι ακόμα που αξίζει να ξεκαθαρίσουμε. Το να είσαι τακτικός δεν σε κάνει καλύτερο άνθρωπο. Ένα σπίτι δεν χρειάζεται να μοιάζει με φωτογράφιση περιοδικού για να είναι λειτουργικό, ζεστό ή όμορφο. Ούτε ένα ακατάστατο γραφείο σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι ανεύθυνος ή ανίκανος να οργανώσει τη ζωή του. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πολύ πιο πρακτικό.
Η ακαταστασία σου δημιουργεί πρόβλημα;
Αν χάνεις πράγματα, ξεχνάς υποχρεώσεις, δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις άνετα χώρους του σπιτιού, μαλώνεις συχνά με όσους μένουν μαζί σου ή νιώθεις ότι το χάος γύρω σου σου προκαλεί μόνιμη ένταση, τότε αξίζει να πειράξεις λίγο τις καθημερινές σου συνήθειες. Όχι επειδή πρέπει να γίνεις ο άνθρωπος που διπλώνει τις πετσέτες με απόλυτη ακρίβεια. Αλλά επειδή η οργάνωση έχει νόημα μόνο όταν κάνει τη ζωή σου λίγο πιο εύκολη.
Και αν οι δυσκολίες στην οργάνωση είναι τόσο έντονες ώστε να επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα ή να προκαλούν μεγάλη ψυχική πίεση, τότε αξίζει να εξεταστούν και με τη βοήθεια επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να αλλάξεις χαρακτήρα. Είναι να σταματήσεις να θεωρείς δεδομένο ότι «έτσι είσαι» και να δεις αν μερικές πολύ μικρές αλλαγές μπορούν να κάνουν το σπίτι, και μαζί του την καθημερινότητά σου, να λειτουργεί λίγο καλύτερα.