Η απλή ερώτηση που μπορεί να αποκαλύψει πόσο θα ζήσεις, σύμφωνα με επιστήμονες
Η υγεία δεν αποτυπώνεται μόνο στις εξετάσεις αίματος ή στους αριθμούς ενός ιατρικού φακέλου. Όλο και περισσότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κατάστασή μας μπορεί να επηρεάζει ουσιαστικά τη συνολική μας ευεξία και, πιθανώς, τη μακροζωία.
Μπορεί η αίσθηση που έχουμε για την υγεία μας να προβλέψει το μέλλον;
Ίσως η απάντηση στην απλή ερώτηση «πώς νιώθεις;» να κρύβει περισσότερα από όσα φανταζόμαστε. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2016 στο περιοδικό Psychological Science ανέλυσε στοιχεία από περισσότερους από 6.000 Βρετανούς ηλικίας 41 έως 93 ετών, τους οποίους οι ερευνητές παρακολούθησαν επί σχεδόν 30 χρόνια.
Στη διάρκεια αυτής της περιόδου καταγράφηκαν δεκάδες παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία και τον κίνδυνο θνησιμότητας. Εξετάστηκαν δείκτες όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, οι συνήθειες ύπνου, η λήψη φαρμάκων, καθώς και η μνήμη και η γνωστική λειτουργία των συμμετεχόντων.
Το πιο ισχυρό στοιχείο δεν ήταν κάποια εξέταση
Παρότι οι επιστήμονες αξιολόγησαν συνολικά 65 διαφορετικούς παράγοντες, το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η προσωπική εκτίμηση της υγείας αποδείχθηκε ένας από τους σημαντικότερους προγνωστικούς δείκτες μακροζωίας.
Οι άνθρωποι που δήλωναν ότι αισθάνονταν υγιείς εμφάνιζαν μεγαλύτερες πιθανότητες να ζήσουν περισσότερο, ακόμη και όταν λαμβάνονταν υπόψη όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου. Αυτό υποδηλώνει ότι η υποκειμενική εικόνα που έχει κάποιος για τον εαυτό του ίσως αντικατοπτρίζει πτυχές της υγείας που δεν είναι εύκολο να αποτυπωθούν στις εξετάσεις.
Η δύναμη της αντίληψης και το placebo effect
Παρόμοια συμπεράσματα προέκυψαν και από έρευνα του Πανεπιστημίου Στάνφορντ το 2017. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι άτομα που πίστευαν πως ήταν λιγότερο δραστήρια από τους συνομηλίκους τους είχαν αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου, ακόμη κι αν τα πραγματικά επίπεδα άσκησής τους δεν διέφεραν σημαντικά.
Οι ερευνητές συνέδεσαν το φαινόμενο αυτό με το λεγόμενο placebo effect, δηλαδή την επίδραση που μπορεί να έχει μια πεποίθηση στον οργανισμό. Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας επηρεάζει όχι μόνο τη συμπεριφορά μας, αλλά πιθανόν και ορισμένες βιολογικές διεργασίες.
Ανάλογες παρατηρήσεις έχουν γίνει και από ερευνητές του Πανεπιστημίου Johns Hopkins. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ακόμη και άνθρωποι με αυξημένη γενετική προδιάθεση για καρδιαγγειακά προβλήματα εμφάνιζαν χαμηλότερο κίνδυνο εμφράγματος όταν διατηρούσαν πιο θετική στάση απέναντι στη ζωή.
Η αισιοδοξία βοηθά, αλλά δεν είναι «μαγική λύση»
Οι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτή τη σχέση. Είναι πιθανό όσοι έχουν πιο θετική εικόνα για την υγεία τους να υιοθετούν πιο υγιεινές συνήθειες, να διαχειρίζονται καλύτερα το στρες και να εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής, στοιχεία που συνδέονται με καλύτερη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η θετική σκέψη από μόνη της δεν αποτελεί πανάκεια. Άνθρωποι που ζουν με χρόνιες παθήσεις ή αντιμετωπίζουν κατάθλιψη δεν μπορούν απλώς να «σκεφτούν θετικά» για να αλλάξουν την πορεία της υγείας τους.
Το μήνυμα των ερευνών δεν είναι ότι η αισιοδοξία εγγυάται μακροζωία. Είναι, όμως, μια ακόμη υπενθύμιση ότι η ψυχική κατάσταση, η σχέση που έχουμε με το σώμα μας και ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την υγεία μας αποτελούν αναπόσπαστα κομμάτια της συνολικής ευεξίας.